آزمایشگاه ژنتیک اصفهان | هموکروماتوز

هموکروماتوز ارثی و HFE

هموکروماتوز ارثی 

هموکروماتوز یک بیماری است که به علت وجود مقدار زیاد آهن در بدن به وجود می آید . وجود آهن در رژیم غذایی برای حفظ سلامت بدن و به ویژه ساخته شدن سلول های قرمز و اکسیژن رسانی به سلول های بدن الزامیست. فقدان آهن می تواند منجر به کم خونی شود و وجود بیش از حد آهن نیز سمی است. بدن چند راه مختلف برای دفع آهن اضافه خود دارد. تجمع آهن در بافت های بدن می تواند باعث بیماری و آسیب دیدن بافت شود.

هموکروماتوز چیست؟

هموکروماتوز شرایطی می‌باشد که در آن جذب بیش از حد آهن از دستگاه گوارش اتفاق می‌افتد. با گذشت زمان آهن اضافی در بافت‌های سراسر بدن تجمع یافته و اضافه بار آهن بوجود می‌آید. فرآیندهایی وجود دارند که میزان جذب آهن را تنظیم می‌کند. در مرکز این فرآیندها، ژنی به نام HFE وجود دارد که جهش در این ژن باعث جذب مقادیر بیش از حد آهن می‌شود. شایع‌ترین جهش، جهش C282Y می‌باشد.

هموکروماتوزیس بیشتر مواقع در افرادی که دارای دو نسخه از این جهش می‌باشند دیده می‌شود. علاوه بر این، با دلایل نامشخصی بیشتر افرادی که دارای دو کپی از جهش C282Y می‌باشند آهن اضافی در بدنشان ایجاد نمی‌کنند. علائم معمولا بعد از 40 سالگی بروز می‌کند که در زنان با تاخیر نسبت به مردان دیده می‌شود به این علت که زنان در طول زندگی خود آهن را در طول دوران قاعدگی، بارداری و شیردهی از دست می‌دهند. هموکروماتوز معمولا ارثی و جزء شایع‌ترین و شناسایی شده‌ترین اختلال ژنتیکی در میان سفید پوستان می‌باشد.

در حدود %10 از سفیدپوستان یک کپی از جهش C282Y را، از یکی از والدین به ارث می‌برند که بیشتر این افراد هیچ علائمی ندارند. علائم اولیه معمولا با دیگر شرایط مشترک همپوشانی دارد.

 آزمایشگاه ژنتیک اصفهان | هموکروماتوز ارثی و HFE

انواع هموکروماتوز

1) هموکروماتوز ارثی: شایع ترین نوع هموکروماتوز، هموکروماتوز ارثی می‌باشد که رایج‌ترین علت آن، جهش در ژن HFE می‌باشد، ژنی که میزان جذب آهن از طریق رژیم غذایی را کنترل می‌کند. جهش بدمعنی G به A منجر به جایگزینی تیروزین به جای سیستئین در موقعیت آمینواسیدی 282 (C282Y) از محصول پروتئینی می‌شود. این بیماری دارای الگوی توارث اتوزوم مغلوب می‌باشد. در صورتی که فرد دارای هر دو جهش در ژن HFE باشد ممکن است هموکروماتوز را ایجاد کند. اما اینگونه نیست که هر کسی که دو ژن را به ارث ببرد مشکلات اضافه بار آهن ناشی از هموکروماتوز را نشان دهند. در صورتی که فرد تنها یک ژن جهش یافته داشته باشد، هموکروماتوز ایجاد نخواهد شد فقط حامل این ژن جهش یافته به نسل بعد می‌باشد. هموزیگوت C282Y در %85-80 از بیماران با هموکروماتوز ارثی (HH) دیده می‌شود. این هموکروماتوز در زمان تولد وجود دارد ولی بیشتر افراد تا مدت‌ها علائم آن را نشان نمی‌دهند. معمولا علائم بین سنین 50 و 60 سال در مردان و بعد از 60 سالگی در زنان دیده می‌شود. علت تاخیر بروز علائم در زنان به از دست دادن آهن در طول دوران قاعدگی و زایمان مرتبط می‌باشد. انواع جهش ها عبارتند از:

تعویض آسپارتات به هیستیدین در موقعیت آمینواسیدی 63 (H63D) از ژن HFE

تعویض سیستئین به سرین در موقعیت آمینواسیدی 65 (S65C) از ژن HFE

جهش در ژن TFR2: فرم اتوزوم مغلوب هموکروماتوز ارثی را ایجاد می‌کند که از نظر بالینی به هموکروماتوز ارثی مرتبط با HFE شباهت دارد.

جهش‌ از دست دادن عملکرد: این جهش قرار‌گیری سطح سلولی فروپورتین را کاهش می‌دهد و در نتیجه توانایی آن برای انتقال آهن کاهش می‌یابد. نتیجه آن رسوب آهن در درجه اول در ماکروفاژها می باشد.  این اختلال، بیماری Ferroportin نامیده می‌شود.

.جهش‌ها در دیگر ژن‌های کدکننده پروتئین‌های تنظیمی آهن، از جمله: hepcidin، hemojuvelin، ferroportin و transferrin receptor 2 در سندروم اضافه بار آهن ارثی دخیل می‌باشند. این جهش‌ها بیشتر باعث ایجاد فرم‌های هموکروماتوز ارثی غیر HFE می‌شود. در ایجاد هموکروماتوز ارثی مرتبط با HFE، دو جهش C282Y و H63D رایج‌ترین جهش‌ها می‌باشند که بیشتر افراد هر دو جهش ژنی را دارند.

2) هموکروماتوز زودرس: هموکروماتوز زودرس در اثر تجمع سریع و زودهنگام آهن ایجاد می‌شود و علائم معمولا بین سنین 15 و 30 سال ظاهر می‌شود. جهش‌ها در دو ژن مختلف (hemojuvelin و hepcidin) در ایجاد دو شکل از این نوع هموکروماتوز نقش دارند.

3) هموکروماتوز نوزادان: در این اختلال شدید، آهن به سرعت در کبد جنین در حال رشد ساخته می‌شود. تصور می‌شود که یک بیماری خودایمن می‌باشد.

4) هموکروماتوز ثانویه:  این نوع از هموکروماتوز، ارثی نمی‌باشد و اغلب با عنوان اضافه بار آهن شناخته می‌شود. افراد با نوع خاصی از کم‌خونی و بیماری کبدی مزمن که نیاز به چندین بار تزریق خون دارند در اثر تجمع بیش از حد آهن دچار این عارضه می‌شوند. باید خاطر نشان کرد که مصرف خوراکی آهن منجر به اضافه بار آهن نمی‌شود به جز در افرادی که دارای استعداد ژنتیکی و یا دارای اریتروسیت‌های بی‌اثر می‌باشند.

عوامل ابتلا به هموکروماتوز

1) داشتن دو کپی از ژن جهش‌یافته HFE: بزرگترین فاکتور خطر برای هموکروماتوز ارثی می‌باشد.

2) سابقه خانوادگی: در صورتی که یکی از بستگان درجه اول از جمله یکی از والدین یا خواهر برادرها مبتلا باشد افراد درجه اول دارای ریسک خطر بالایی می‌باشند.

3) نژاد: افراد با نژاد اروپای شمالی دارای احتمال خطر بیشتری برای این بیماری می‌باشند. در مقابل شیوع این بیماری درافراد با نژاد آفریقایی، آمریکایی، اسپانیایی و آسیایی کمتر می‌باشد.

4) جنسیت: مردان بیشتر از زنان علائم این بیماری را در سنین کم نشان می‌دهند. به این علت که زنان آهن را در طول قاعدگی و بارداری از دست می‌دهند. بعد از یائسگی و یا هیسترکتومی خطر ابتلا در زنان نیز افزایش می‌یابد.

برای غربالگری این بیماری دو آزمایش خونی رایج وجود دارد. این آزمایش ها خونی میزان آهن موجود در بدن را اندازه گیری می کنند. برای کاهش ابتلا به این بیماری، غربالگری های ژنتیک انجام می شود؛ به خصوص در افرادی که یکی از وابستگان نزدیک آنها به هموکروماتوز ارثی مبتلاست.

روش انجام آزمایش:

بررسی توالی ژنی HFE و موتاسیون های H63D وC282Y در ژن HFE

چند نوع تست ژنتیک وجود دارد ؟

ارتباط با آزمایشگاه ژنتیک کاریوژن 

سایر نوشته های مطلوب ...

نوشته های محبوب